Kısa cevap
Müşteriden altın alırken gider pusulası, malın teslim tarihinden itibaren en fazla yedi gün içinde düzenlenmelidir. Süre kaçırılırsa pusula gecikmiş sayılmaz; VUK md. 234 onu “hiç düzenlenmemiş” kabul eder ve bu da md. 353 uyarınca özel usulsüzlük cezasını doğurur.
| Düzenleme süresi | Azami 7 gün | VUK md. 234 (7338/23 md.) |
| Süre kaçırılırsa | Hiç düzenlenmemiş sayılır | VUK md. 234 |
| Yaptırım | Meblağın %10'u özel usulsüzlük | VUK md. 353/1 |
| Nüsha sayısı | 2 nüsha, biri satıcıya | VUK md. 234 |
| Vergiden muaf esnaftan alımda | Fatura hükmünde | VUK md. 234 |
| Banka üzerinden ödemede | Banka belgesi pusula yerine geçer | VUK md. 234 (7338/23 md.) |
Yedi günlük süre ödeme tarihinden değil, malın teslim tarihinden işlemeye başlar. Müşteri altını bıraktığı gün sayaç başlar.
Kuyumcu neden gider pusulası düzenler?
VUK md. 234, birinci ve ikinci sınıf tüccarlar ile kazancı basit usulde tespit edilenlerin, “bu Kanun kapsamındaki belgeleri düzenleme zorunluluğu bulunmayanlara” yaptırdıkları işler veya onlardan satın aldıkları mallar için gider pusulası düzenlemesini zorunlu tutar.
Kuyumcunun tezgâhına eski bileziğini getiren müşteri tam olarak bu tanıma girer: nihai tüketicidir, fatura kesme zorunluluğu yoktur. Dolayısıyla hurda altın alımı ve taklasta alım belgesini kuyumcu düzenler. Madde bunu “işi yapana veya malı satana imza ettirecekleri” ifadesiyle bağlar: pusula imzasız tamamlanmış sayılmaz.
Bir de belgenin hükmü vardır. Madde açıkça şunu söyler: “Vergiden muaf esnaf için düzenlenen gider pusulası, bu kişiler tarafından verilmiş fatura hükmündedir.” Yani karşı taraftan ayrıca fatura beklemezsiniz, kestiğiniz pusula o işlevi görür.
Yedi gün kuralı ve sessiz tuzağı
14/10/2021 tarihli ve 7338 sayılı Kanun'un 23 üncü maddesiyle VUK md. 234'e eklenen fıkra şunu getirdi: gider pusulası, malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren azami yedi gün içinde düzenlenir.
Asıl hüküm bunun ardından gelen cümledir: “Bu süre içerisinde düzenlenmeyen gider pusulası hiç düzenlenmemiş sayılır.” Mevzuatta bu ifade teknik bir anlam taşır. Sekizinci günde kesilen pusula geç kalmış bir belge değildir; hukuken yok sayılır. Elinizde kâğıt vardır ama belge yoktur.
İki nokta pratikte sık karışır. Birincisi sayacın başlangıcı: süre ödeme tarihinden değil, malın teslim tarihinden işler. Müşteri altını bıraktı, parasını bir hafta sonra aldı diyelim; süre altının bırakıldığı gün başlamıştır. İkincisi ay sonu alışkanlığı: alımları biriktirip ay sonunda topluca pusulaya bağlamak yerleşik bir pratiktir ve yedi günü aşan her alım için belgeyi baştan geçersiz kılar.
Gecikmenin bedeli: VUK 353
Belge hiç düzenlenmemiş sayıldığı anda ceza maddesi devreye girer. VUK md. 353/1, gider pusulasının verilmemesi, alınmaması, gerçek meblağdan farklı düzenlenmesi ya da md. 234'e göre hiç düzenlenmemiş sayılması halinde özel usulsüzlük cezası kesilmesini öngörür.
Cezanın kurgusu şöyledir: bu belgeleri düzenlemek ve almak zorunda olanların her birine, her bir belge için, bir takvim yılı içinde ilk tespitte kanunda yazılı asgari tutardan, sonraki tespitlerde Kanuna bağlı 2 sayılı cetveldeki tutarlardan aşağı olmamak üzere, belgeye yazılması gereken meblağın veya meblağ farkının %10'u oranında.
28/7/2024 tarihli ve 7524 sayılı Kanun'la eklenen cümleler durumu ağırlaştırdı: tek tespitte aynı neviden birden fazla belgenin düzenlenmediği anlaşılırsa her bir belge için ayrı ayrı ceza kesilir. Bir denetimde otuz alımın pusulasız olduğu görülürse tek ceza değil, otuz ceza konuşulur.
Zincir kısa: teslimden sonra 7 gün geçti → md. 234 belgeyi yok sayar → md. 353 her belge için meblağın %10'u oranında ceza keser. Arada takdir alanı yoktur.
Pusulada zorunlu bilgiler
VUK md. 234 içeriği tek tek sayar. Eksik bilgi, belgeyi tartışmaya açar:
- İşin mahiyeti — alım mı, işçilik mi, tamir mi.
- Emtianın cins ve nev'i — ürün tanımı; kuyumcuda ayar ve gram bilgisiyle birlikte.
- Miktar ve bedel ve varsa iş ücreti.
- Satıcının adı ve soyadı; tüzel kişilerde unvanı.
- Adresler — hem alanın hem satanın.
- Tarih — yedi günlük sürenin denetlendiği yer.
- İki nüsha düzenlenir, bir nüshası malı satana verilir.
- Seri ve sıra numarası teselsül ettirilir; numara atlamaları sorgulanır.
Gider pusulası yerine geçen belgeler
7338 sayılı Kanun md. 234'e bir kolaylık da ekledi. Maddede sayılan bilgileri ihtiva etmeleri kaydıyla şu belgeler gider pusulası yerine geçer:
- Malın veya hizmetin bedelinin yedi günlük süre içinde satıcıya; 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nda tanımlanan banka, 6493 sayılı Kanun kapsamında yetkilendirilmiş ödeme kuruluşları veya 6475 sayılı Kanun'a göre kurulan PTT A.Ş. aracılığıyla ödenmesi halinde, bu kurumlarca düzenlenen belgeler.
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında satın alınan malların iadesinde, iade edilecek tutarların yukarıdaki kurumlar aracılığıyla iadesinde bu kurumlarca düzenlenen belgeler.
- Belge düzenleme zorunluluğu bulunmayan kamu kurum ve kuruluşlarının ilgili mevzuatları dahilinde düzenledikleri belgeler.
Birinci bendin şartını atlamayın: kolaylık ödemenin yedi gün içinde ve o kanallardan yapılmasına bağlıdır. Elden nakit ödenen alımda banka belgesi diye gösterilecek bir şey olmaz. Maddenin uygulama usul ve esaslarını belirleme yetkisi Hazine ve Maliye Bakanlığı'na bırakılmıştır.
Gider pusulası mı, müstahsil makbuzu mu?
İkisi karıştırılır ama kapsamları ayrıdır. Müstahsil makbuzu VUK md. 235'te düzenlenir ve gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçilerden yapılan alımlarda kullanılır. Md. 234 zaten gerçek usulde vergilendirilmeyen çiftçilerden satın alınan malları kendi kapsamından açıkça hariç tutar. Kuyumcunun müşteriden altın alımı gider pusulası kapsamındadır.
Aldığınız altını satarken: özel matrah
Pusulayla aldığınız altın satışa döndüğünde KDV tarafı devreye girer. 3065 sayılı KDV Kanunu md. 23/e, altından mamul veya altın ihtiva eden ziynet eşyaları ile sikke altınların teslim ve ithalinde matrahın külçe altın bedeli düşüldükten sonra kalan miktar olduğunu belirler. Külçe altın teslimlerinin kendisi ise md. 17/4-g uyarınca KDV'den istisnadır. Hesap örnekleri altın KDV oranı ve özel matrah sayfasındadır.
Bir de nakit tarafı vardır: alım bedeli 30.000 TL'yi aşıyorsa tevsik zorunluluğu gereği ödeme banka, ödeme kuruluşu veya PTT üzerinden yapılmalıdır. Detayı kuyumcu nakit sınırı sayfasında.
Dükkânda kontrol listesi
- Teslim tarihi kaydediliyor mu? Yedi günlük sayaç ödeme değil teslim tarihinden işler.
- Pusulası kesilmemiş alım listesi var mı? Süre dolmadan görülmesi gerekir.
- İmza alınıyor mu? Madde pusulanın satana imza ettirilmesini ister.
- Adres alanı boş kalmıyor mu? Hem alan hem satan için zorunludur.
- Seri ve sıra numarası kesintisiz mi? Atlanan numaralar denetimde sorulur.
- Banka ile ödenen alımlarda dekont dosyada mı? Pusula yerine geçecekse belge şart.
- 30.000 TL üstü alımda ödeme banka üzerinden mi? Tevsik zorunluluğu ayrı bir yükümlülük.
Sık sorulanlar
Müşteriden altın alırken gider pusulası düzenlemek zorunlu mu?
Evet. VUK md. 234, birinci ve ikinci sınıf tüccarların, bu Kanun kapsamındaki belgeleri düzenleme zorunluluğu bulunmayanlardan satın aldıkları mallar için işi yapana veya malı satana imza ettirecekleri gider pusulası düzenlemesini ister. Vitrine eski altın getiren nihai tüketici belge düzenleme zorunluluğu olmayan kişidir; dolayısıyla hurda ve taklas alımında gider pusulası zorunludur.
Gider pusulasını kaç gün içinde düzenlemeliyim?
En fazla yedi gün. VUK md. 234'e 14/10/2021 tarihli 7338 sayılı Kanun'la eklenen fıkra, pusulanın malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren azami yedi gün içinde düzenlenmesini şart koşar. Cümlenin devamı kritiktir: “Bu süre içerisinde düzenlenmeyen gider pusulası hiç düzenlenmemiş sayılır.” Yani sekizinci gün kesilen pusula geç kalmış bir belge değil, hukuken yok sayılan bir belgedir.
Yedi günü kaçırırsam ne olur?
Belge hiç düzenlenmemiş sayıldığı için VUK md. 353/1 devreye girer. Bu madde, gider pusulasının verilmemesi ya da md. 234'e göre hiç düzenlenmemiş sayılması halinde her bir belge için özel usulsüzlük cezası kesilmesini öngörür: bir takvim yılı içinde ilk tespitte kanunda yazılı asgari tutardan, sonraki tespitlerde Kanuna bağlı 2 sayılı cetveldeki tutarlardan aşağı olmamak üzere, belgeye yazılması gereken meblağın %10'u oranında. 28/7/2024 tarihli 7524 sayılı Kanun'la eklenen cümle uyarınca tek tespitte aynı neviden birden fazla belgenin düzenlenmediği anlaşılırsa her bir belge için ayrı ayrı ceza kesilir.
Gider pusulasında hangi bilgiler zorunlu?
VUK md. 234 içeriği tek tek sayar: işin mahiyeti, emtianın cins ve nev'i, miktarı ve bedeli, iş ücreti, işi yaptıran ile yapanın veya emtiayı satın alan ile satanın adı ve soyadı (tüzel kişilerde unvanı), adresleri ve tarih. Pusula iki nüsha düzenlenir ve bir nüshası malı satana verilir. Ayrıca gider pusulaları seri ve sıra numarası dahilinde teselsül ettirilir.
Ödemeyi bankadan yaptım, yine de pusula kesmem gerekir mi?
Bu durumda banka belgesi pusula yerine geçebilir. VUK md. 234'e 7338 sayılı Kanun'la eklenen fıkra, bedelin yedi gün içinde 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nda tanımlanan banka, 6493 sayılı Kanun kapsamında yetkilendirilmiş ödeme kuruluşları veya PTT A.Ş. aracılığıyla ödenmesi halinde bu kurumlarca düzenlenen belgelerin gider pusulası yerine geçtiğini düzenler. Şartı atlamayın: bu belgelerin maddede sayılan bilgileri ihtiva etmesi ve ödemenin yedi günlük süre içinde yapılmış olması gerekir.
Vergiden muaf esnaftan alım yaptım, pusulanın hükmü ne?
Fatura hükmündedir. VUK md. 234 açıkça “Vergiden muaf esnaf için düzenlenen gider pusulası, bu kişiler tarafından verilmiş fatura hükmündedir” der. Yani karşı taraftan fatura beklemenize gerek yoktur, kestiğiniz pusula o işlevi görür.
Gider pusulası ile müstahsil makbuzu aynı şey mi?
Değil. Müstahsil makbuzu VUK md. 235'te düzenlenir ve gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçilerden yapılan alımlar için kullanılır. Kuyumcunun müşteriden altın alımı gider pusulası kapsamındadır. Md. 234 zaten gerçek usulde vergilendirilmeyen çiftçilerden alınan malları kendi kapsamından açıkça çıkarır.
Aldığım altını satarken KDV'yi nasıl hesaplayacağım?
Özel matrah uygulanır. 3065 sayılı KDV Kanunu md. 23/e, altından mamul veya altın ihtiva eden ziynet eşyaları ile sikke altınların teslim ve ithalinde matrahın külçe altın bedeli düşüldükten sonra kalan miktar olduğunu belirler. Külçe altın teslimlerinin kendisi ise md. 17/4-g uyarınca KDV'den istisnadır. Hesap örnekleri için altın KDV oranı ve özel matrah sayfasına bakın.
Kaynaklar
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu md. 234 — gider pusulası (Değişik fıkra: 14/10/2021-7338/23 md.; yedi gün ve pusula yerine geçen belgeler aynı Kanun'la eklendi)
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu md. 235 — müstahsil makbuzu
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu md. 353/1 — özel usulsüzlük cezası (Değişik: 21/3/2018-7103/12 md.; ek cümleler: 28/7/2024-7524/11 md.)
- 3065 sayılı KDV Kanunu md. 23/e ve md. 17/4-g — özel matrah ve külçe altın istisnası
- 5411 sayılı Bankacılık Kanunu, 6493 sayılı Kanun, 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanunu — ödeme kanalları
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, hukuki veya mali danışmanlık yerine geçmez. Ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir; cari yıl tutarını mali müşavirinizle doğrulayın. Son güncelleme: 27 Eylül 2026.
