Kuyumcu MASAK Uyum Rehberi 2026: Kimlik Tespiti ve ŞİB

Q: Kimlik tespitini işlemden sonra yapsam olur mu?

Olmaz. 5549 md. 3/1 kimlik tespitinin işlem yapılmadan önce tamamlanmasını ister. Satışı kesip kimliği sonra istemek yükümlülüğün ihlalidir; fişi kesmeden önce kimliğin okunmuş ve kayda bağlanmış olması gerekir.

Kısa cevap

Kuyumcular MASAK mevzuatında “yükümlü” sayılır ve dört ayrı yükümlülük altındadır: işlemden önce kimlik tespiti, şüphe halinde bildirim, kayıtları sekiz yıl saklama ve eğitim–iç denetim düzeni. Dayanağı 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun'dur.

Kimlik tespiti	İşlem yapılmadan ÖNCE	5549 md. 3/1
Kimlik tespiti parasal eşiği	185.000 TL	Tedbirler Yönetmeliği md. 5
Şüpheli işlem bildirimi	Tutar sınırı YOK	5549 md. 4/1
Bildirimi açıklama yasağı	Kimseye söylenemez	5549 md. 4/2
Kayıtların saklanması	8 yıl	5549 md. 8
Eğitim, iç denetim, risk yönetimi	Zorunlu	5549 md. 5

Kuyumcunun yükümlü sayılmasının dayanağı 5549 md. 2/1-d'dir: “değerli taş ve maden, mücevher … ticareti ile iştigal edenler veya bu faaliyetlere aracılık edenler”.

Kuyumcu neden MASAK yükümlüsü?

MASAK mevzuatı yükümlüleri tek tek sayar. 5549 sayılı Kanun'un 2/1-d maddesi bu listeyi verirken bankacılık ve sigortacılığın yanında “değerli taş ve maden, mücevher … ticareti ile iştigal edenler veya bu faaliyetlere aracılık edenler” ifadesini kullanır. Kuyumcu, sarraf ve kıymetli maden aracısı bu tanımın tam ortasındadır.

Bunun pratik sonucu şudur: yükümlülük dükkânın büyüklüğüne, cirosuna veya şirket türüne bağlı değildir. Tek vitrinli bir kuyumcu da, çok şubeli bir zincir de aynı yükümlülükler altındadır. “Biz küçüğüz, bize işlemez” diye bir istisna mevzuatta yoktur.

Uyumu elle mi takip ediyorsunuz?KuyumHub eşiği aşan işlemi otomatik işaretler, kimliği NFC ile okur, yaptırım listelerini her gün tarar ve tespit kaydını işleme bağlar.

MASAK uyum yazılımı

Kimlik tespiti: işlemden önce, eksiksiz

5549 md. 3/1 açık bir sıra koyar: yükümlüler, nezdinde yapılan veya aracılık ettikleri işlemlerde işlem yapılmadan önce, işlem yapanlar ile nam veya hesaplarına işlem yapılanların kimliklerini tespit etmek zorundadır.

Burada iki nokta çoğu dükkânda atlanır. Birincisi sıra: satışı kesip kimliği sonra istemek yükümlülüğün ihlalidir, fiş kesilmeden önce kimlik okunmuş ve kayda bağlanmış olmalıdır. İkincisi kimin hesabına: tezgâhtaki kişi altını başkası için alıyorsa o kişinin de tespiti gerekir. Kanun bunu boşlukta bırakmaz; md. 15 başkası hesabına işlem yaptığını beyan etmeyen kişi için ayrı bir yaptırım öngörür. Yani soruyu sormak ve cevabı kayda geçirmek sizin işinizdir.

Kimlik tespitini gerektiren işlem türleri ve parasal sınırlar kanunda değil yönetmelikte belirlenir (md. 3/2). Bu yüzden eşik değişebilir; 2026 için kuyumculukta uygulanan sınır 185.000 TL'dir ve tek işlem kadar bağlantılı işlemler toplamı için de geçerlidir. Aynı müşteriyle aynı gün yapılan alışverişleri bölmek eşiği aşmaz.

Şüpheli işlem bildirimi: eşik yok, şüphe yeter

Kuyumcuların en sık yanıldığı yer burasıdır. Kimlik tespiti bir tutara bağlıdır; şüpheli işlem bildirimi değildir. 5549 md. 4/1, işleme konu malvarlığının yasa dışı yollardan elde edildiğine veya yasa dışı amaçlarla kullanıldığına dair herhangi bir bilgi, şüphe veya şüpheyi gerektirecek bir hususun bulunması halinde bildirimi zorunlu kılar. Tutar ne olursa olsun.

Madde ayrıca “yapılmaya teşebbüs edilen” işlemleri de kapsar. Müşteri sorularınız üzerine vazgeçip dükkândan çıksa bile, şüphe oluştuysa bildirim yükümlülüğü doğmuştur. İşlemin tamamlanmamış olması sizi kurtarmaz.

Üstüne bir de gizlilik vardır. Md. 4/2, bildirimde bulunulduğunun işleme taraf olanlar dahil hiç kimseye açıklanmasını yasaklar; tek istisna yükümlülük denetimiyle görevli denetim elemanları ile yargılama sırasında mahkemelerdir. Müşteriye “sizi bildirmek zorundayım” demek iyi niyetli bir uyarı değil, md. 14 uyarınca bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası öngörülen bir ihlaldir.

Kimlik tespiti nasıl yapılır: adım adım

Mevzuat neyi istediğini söyler, sırayı tezgâh kurar. Aşağıdaki akış 5549 md. 3'ün gerektirdiği sırayı bozmadan çalışır:

İşlemi başlatmadan tutarı görün. Eşik tek işlem kadar bağlantılı işlemler toplamı için de geçerlidir; aynı müşteriyle aynı gün yapılan alışverişleri ayrı saymayın.
Eşik aşılıyorsa fişi kesmeden durun. Md. 3/1 tespiti işlemden önce ister. Bu adım atlanırsa sonradan eklenen kayıt sırayı düzeltmez.
Kimliği belgeden okuyun. Gerçek kişide T.C. kimlik kartı, tüzel kişide yetkili ve şirket bilgileri. NFC çipinden okuma, elle girişte oluşan yazım hatalarını ve kimliğin sahteliği sorusunu birlikte kapatır.
“Kimin adına alıyorsunuz?” sorusunu sorun. Md. 3/1 nam veya hesabına işlem yapılanın da tespitini ister; md. 15 beyanda bulunmayan kişi için ayrı yaptırım öngörür. Cevabı kayda geçirin.
Yaptırım listelerini tarayın ve tarama tarihini kaydedin. Denetimde sorulan şey taramanın yapıldığı değil, yapıldığının gösterilebildiğidir.
Tespiti işleme bağlayın. Kayıt müşteri dosyasında değil o işlemin üzerinde durmalı; sekiz yıllık süre son işlem tarihinden işlediği için bağ kopmamalı (md. 8).
Şüphe varsa ayrı hattan yürüyün. Bildirim eşikten bağımsızdır ve müşteriye hiçbir şey söylenmez (md. 4/1 ve 4/2).

Sık yapılan hata: kimliği işlem sonrası tamamlamak. Mevzuat açısından bu, kimlik tespiti yapılmamış bir işlemdir; belge dosyada olsa bile sıra ihlal edilmiştir.

Kayıtları sekiz yıl saklamak

5549 md. 8 saklama süresini sekiz yıl olarak belirler, ama sürenin başlangıcını belge türüne göre ayırır. Bu ayrım pratikte önemlidir:

Ne	Süre	Başlangıç
Belgeler	8 yıl	Düzenleme tarihi
Defter ve kayıtlar	8 yıl	Son kayıt tarihi
Kimlik tespiti belgeleri	8 yıl	Son işlem tarihi

Farkı görmek için: düzenli müşterinizin kimlik kaydında sekiz yıl, kimliği ilk aldığınız günden değil, o müşteriyle yaptığınız en son işlemden itibaren işlemeye başlar. Müşteri her gelişinde saklama süresi baştan kurulur. Kâğıt dosyayla bunu takip etmek zordur; kaydın işlemle bağlantılı tutulması gerekir.

Muhafaza ve ibraz yükümlülüğünün ihlali de idari değil adli tarafta karşılanır: md. 14, md. 8 ihlalini bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasına bağlar.

Eğitim, iç denetim ve risk yönetimi

Yükümlülük yalnızca tezgâhta değildir. 5549 md. 5, Bakanlığa risk temelli yaklaşımla eğitim, iç denetim, kontrol ve risk yönetim sistemleri ile diğer tedbirleri belirleme yetkisi verir. Kuyumcu tarafında bu, personelin ne zaman kimlik isteyeceğini ve neyin şüpheli sayıldığını biliyor olması, bunun kayda geçmiş bir düzeni bulunması anlamına gelir.

Bu başlığın yaptırımı diğerlerinden farklı işler. Md. 13/2 uyarınca önce yazılı ihtar yapılır ve otuz günden az olmamak üzere süre verilir. Süre sonunda eksiklik tamamlanmazsa beş yüz bin TL idari para cezası uygulanır; yeni bir ihtar ve en az altmış gün daha verilir, yine tamamlanmazsa ilk cezanın iki katı uygulanır. İkinci cezanın tebliğinden itibaren otuz gün içinde de eksiklik giderilmezse dosya, faaliyetin durdurulması veya faaliyet izin belgesinin iptali için ilgili kuruma bildirilir.

Cezalar: iki ayrı hat

MASAK yaptırımları idari ve adli olmak üzere iki hattan yürür. İdari tarafta md. 13, kanun metnindeki tutarlarla kimlik tespiti ve bilgi verme yükümlülüklerini (md. 3 ve md. 6) ihlal edene otuz bin TL, şüpheli işlem bildirimi yükümlülüğünü (md. 4/1) ihlal edene elli bin TL idari para cezası öngörür. Bu tutarlar kanunda yazılı rakamlardır ve her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir, dolayısıyla cari yıl tutarı daha yüksektir.

Adli tarafta md. 14 daha ağırdır: bildirim gizliliğinin ihlali (md. 4/2), bilgi ve belge verme (md. 7) ile muhafaza ve ibraz (md. 8) yükümlülüklerinin ihlali bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Tüzel kişiler hakkında ayrıca güvenlik tedbirlerine hükmolunur.

Bir de zamanaşımı vardır: md. 13/6 uyarınca yükümlülüğün ihlal edildiği tarihten itibaren sekiz yıl geçtikten sonra idari para cezası verilemez. Saklama süresiyle aynı uzunlukta olması tesadüf değildir; denetim geriye dönük olarak tam bu pencereyi kapsar.

Dükkânda pratik kontrol listesi

Eşik otomatik işaretleniyor mu? 185.000 TL'yi aşan tek veya bağlantılı işlem, personel hatırlamasına bırakılmadan sistemde uyarı üretmeli.
Kimlik işlemden önce mi okunuyor? Fiş kesilmeden kimlik kaydı işleme bağlanmalı; sonradan eklenen kayıt sırayı düzeltmez.
“Kimin için alıyorsunuz?” sorusu soruluyor mu? Cevap kayda geçmeli; nam veya hesabına işlem yapılan kişi de tespit edilmeli.
Yaptırım listeleri taranıyor mu? Tarama tarihi kaydedilmeli ki denetimde gösterilebilsin.
Şüpheli işlem için bir iç akış var mı? Personelin kime, nasıl haber vereceği ve müşteriye hiçbir şey söylenmeyeceği yazılı olmalı.
Sekiz yıllık arşiv bulunabilir durumda mı? Kimlik kaydı son işlem tarihine bağlı tutulmalı; kutulardaki fotokopi bu sayacı takip etmez.
Personel eğitimi kayıtlı mı? Kimin ne zaman hangi konuda eğitildiği belgelenmeli.

Sık sorulanlar

Kuyumcular MASAK yükümlüsü mü?

Evet. 5549 sayılı Kanun'un 2/1-d maddesi yükümlüleri sayarken "değerli taş ve maden, mücevher... ticareti ile iştigal edenler veya bu faaliyetlere aracılık edenler" ifadesini kullanır. Kuyumcular, sarraflar ve kıymetli maden aracıları bu tanımın içindedir. Şirket ya da şahıs işletmesi olması sonucu değiştirmez.

Şüpheli işlem bildirimi için bir tutar sınırı var mı?

Yok. Kimlik tespiti parasal eşiğe bağlıdır, şüpheli işlem bildirimi değildir. 5549 md. 4/1'e göre işleme konu malvarlığının yasa dışı yollardan elde edildiğine dair bir bilgi, şüphe veya şüpheyi gerektiren bir husus varsa tutar ne olursa olsun bildirim zorunludur. Yapılmaya teşebbüs edilen işlemler de kapsamdadır: müşteri vazgeçip çıksa bile bildirim yükümlülüğü doğar.

Şüpheli işlem bildirdiğimi müşteriye söyleyebilir miyim?

Hayır, bu suçtur. 5549 md. 4/2 bildirimde bulunulduğunun işleme taraf olanlar dahil hiç kimseye açıklanmasını yasaklar; yalnızca yükümlülük denetimiyle görevli denetim elemanları ve yargılama sırasında mahkemeler istisnadır. İhlali md. 14 uyarınca bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına bağlanmıştır.

Kimlik tespiti belgelerini ne kadar süre saklamam gerekiyor?

Sekiz yıl. 5549 md. 8 sürenin başlangıcını belge türüne göre ayırır: belgelerde düzenleme tarihi, defter ve kayıtlarda son kayıt tarihi, kimlik tespitine ilişkin belgelerde ise son işlem tarihi. Yani düzenli müşterinizin kimlik fotokopisinde sekiz yıl, o müşteriyle yaptığınız en son işlemden itibaren işler.

Kimlik tespitini işlemden sonra yapsam olur mu?

Olmaz. 5549 md. 3/1 kimlik tespitinin işlem yapılmadan önce tamamlanmasını ister. Satışı kesip kimliği sonra istemek yükümlülüğün ihlalidir; fişi kesmeden önce kimliğin okunmuş ve kayda bağlanmış olması gerekir.

Müşteri altını başkası için alıyorsa ne yapmalıyım?

Kimin hesabına işlem yapıldığını da tespit etmeniz gerekir. 5549 md. 3/1 hem işlem yapanın hem de nam veya hesabına işlem yapılanın kimliğinin tespitini ister; md. 15 ise başkası hesabına işlem yaptığını beyan etmeyen kişi için ayrı bir yaptırım öngörür. Müşteriye bu soruyu sormak ve cevabı kayda geçirmek yükümlülüğün parçasıdır.

Uyum eksikliğinin cezası ne?

İki ayrı hat var. İdari tarafta 5549 md. 13, kimlik tespiti yükümlülüğünü ihlal edene kanun metnindeki tutarla otuz bin TL, şüpheli işlem bildirimi yükümlülüğünü ihlal edene elli bin TL idari para cezası öngörür; bu tutarlar her yıl yeniden değerleme oranıyla artar. Eğitim, iç denetim ve risk yönetimi yükümlülüklerinde (md. 5) önce yazılı ihtar ve süre verilir, tamamlanmazsa beş yüz bin TL, sonra iki katı uygulanır, devamında faaliyetin durdurulmasına kadar gidilebilir. Adli tarafta md. 14, bildirimin gizliliği ile bilgi verme ve muhafaza yükümlülüklerinin ihlalini bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına bağlar.

İdari para cezası için zamanaşımı var mı?

Var. 5549 md. 13/6 uyarınca yükümlülüğün ihlal edildiği tarihten itibaren sekiz yıl geçtikten sonra idari para cezası verilemez. Bu süre, kayıtları sekiz yıl saklama yükümlülüğüyle aynı uzunlukta olacak şekilde kurulmuştur.

Kuyumcu neden kimlik istiyor?

Çünkü 5549 sayılı Kanun'un 2/1-d maddesi kuyumcuyu yükümlü sayar ve 3. madde kimlik tespitini işlemden önce zorunlu kılar. Tedbirler Yönetmeliği'ndeki tutar sınırı 185.000 TL'dir; bu tutar ve üzerindeki her işlemde, parçalara bölünmüş işlemlerde ve şüphe halinde tutara bakılmaksızın kimlik alınır. Kimlik istemeyen kuyumcu idari para cezasıyla karşılaşır.

MASAK formu nedir, şüpheli işlem bildirimi nasıl doldurulur?

Kuyumcuların MASAK formu dediği belge şüpheli işlem bildirim formudur. Tutar sınırı yoktur; işlemin olağan dışı olduğuna dair şüphe yeterlidir. Form MASAK'ın elektronik sistemi üzerinden, işlemin tarafları, tutarı, şüphe gerekçesi ve varsa kimlik tespiti bilgileriyle doldurulur; bildirim yapıldığı müşteriye hiçbir şekilde söylenemez (5549 md. 4/2). KuyumHub şüpheli görünen işlemi gerekçesiyle işaretler ve bildirim için gereken bilgileri tek ekranda toplar; nihai bildirim kararı uyum görevlisinindir.

Kaynaklar

5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun — md. 2/1-d (yükümlü tanımı), md. 3 (kimlik tespiti), md. 4 (şüpheli işlem bildirimi ve gizlilik), md. 5 (eğitim, iç denetim, risk yönetimi), md. 8 (muhafaza ve ibraz), md. 13 (idari ceza), md. 14 (adli ceza), md. 15 (başkası hesabına işlem)
5549 md. 13 — 27/12/2020 tarihli ve 7262 sayılı Kanun'un 23 üncü maddesiyle değişik
Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik — md. 5 (kimlik tespitinde parasal sınırlar)
Malî Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı (MASAK) — masak.hmb.gov.tr

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, hukuki veya mali danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat değişebilir; kimlik tespiti eşiği yönetmelikle belirlendiği için güncelliğini kendi durumunuz açısından mali müşavirinizle doğrulayın. Son güncelleme: 27 Eylül 2026.