İşçilik nedir?
İşçilik, bir altın ürünün saf altın değeri dışındaki tüm bileşenlerin maliyetidir: tasarım, döküm, perdah, taş kakma, kaplama ve ürünü vitrin satışına hazırlayan tüm emek. Pazara çıkış fiyatı genelde şu üç bileşenden oluşur:
Satış fiyatı = Saf altın değeri + İşçilik + Kâr marjı
Saf altın değeri = gram has × günün gram has fiyatı. Has altın hesaplaması bu kısmı gösterir.
İki temel hesap yöntemi
1) Gram başı sabit işçilik
Sarrafiye ve hızlı tüketim ürünlerinde yaygındır. Her gram için sabit bir işçilik birimi belirlenir.
- 22 ayar bilezik: 100-300 TL/gr
- 14 ayar Avrupa malı: 250-500 TL/gr
- Sarrafiye külçe / has altın: işçilik yok veya çok düşük (sertifika bedeli)
Örn: 10 gr 22 ayar bilezik, gram başı 150 TL → işçilik = 1.500 TL.
2) Yüzdelik işçilik
Tasarım ağırlıklı, koleksiyon, pırlantalı veya özel sipariş ürünlerinde tercih edilir. Saf altın değerinin belirli bir yüzdesi alınır.
- Standart koleksiyon: %5-%12
- Tasarımcı/butik: %15-%25
- Üst düzey markalar: %25+
Örn: 10 gr 22 ayar saf altın değeri 41.220 TL × %12 = 4.946 TL işçilik.
Görünür işçilik vs. gizli işçilik
İşçiliğin müşteriye nasıl gösterildiği iki yaklaşım:
- Görünür işçilik: Etikette ve e-Faturada saf altın değeri ile işçilik ayrı kalemlerde yazılır. Müşteri ne kadar altına ne kadar işçilik ödediğini bilir. KDV özel matrahı için temizdir; e-Fatura uygulamasında tercih edilir.
- Gizli işçilik: Tek gram fiyatı verilir; içine işçilik ve kâr gömülüdür. Müşteri detayı görmez. Eski tezgâh pratiği; modern denetim ortamında tartışma yaratabilir.
Modern kuyumcu yazılımları görünür işçiliği standart olarak kullanır; etikette her bileşeni ayrı yazar.
Ürün tipine göre tipik işçilik aralıkları (2026)
| Ürün | Tipik gram başı | Yüzdelik aralığı |
|---|---|---|
| Has altın külçe | 0-30 TL | ~%0 |
| Beşibirlik / çeyrek altın | 50-150 TL | %2-%5 |
| 22 ayar bilezik | 100-300 TL | %5-%10 |
| 14 ayar Avrupa malı | 250-500 TL | %12-%18 |
| Pırlantalı yüzük | — (taş ayrı) | %15-%25 + taş |
| Tasarımcı koleksiyon | 500-1.500 TL | %20-%30 |
Aralıklar bölgeye, markaya ve döneme göre değişir; rakamlar referans amaçlıdır.
İşçilik ve KDV özel matrahı
KDV Kanunu'na göre kuyumcuda saf altın değeri KDV'den istisnadır. KDV sadece işçilik + kâr + (varsa) değerli taş üzerinden alınır:
KDV matrahı = Satış fiyatı − (Saf altın gramı × günün gram has fiyatı)
KDV = KDV matrahı × %20
Örnek 22 ayar 10 gram bilezik, satış 50.000 TL, saf altın değeri 41.220 TL:
- KDV matrahı = 50.000 − 41.220 = 8.780 TL
- KDV = 8.780 × %20 = 1.756 TL
Detay: Kuyumcuda KDV oranı 2026.
Adım adım işçilik hesaplama — ürün ürün örnek
Hesabın iskeleti her üründe aynıdır, değişen tek şey ayar (milyem) ve işçilik birimidir:
- Ürünün gram has karşılığını bul: gram × milyem ÷ 1000. Ayar–milyem karşılıkları: milyem tablosu.
- Saf altın değeri = gram has × günün gram has fiyatı.
- İşçiliği gram başı sabit birimle ya da saf altın değerinin yüzdesiyle hesapla.
- Üstüne kâr marjını ekle.
- Satış fiyatından saf altın değerini düşerek KDV matrahını bul.
Aşağıdaki örneklerde günün gram has fiyatı 4.500 TL varsayılmıştır; kendi hesabınızda o günkü Borsa İstanbul fiyatını kullanın. İşçilik birimleri bu sayfadaki tipik aralıklardan seçilmiştir, sabit fiyat değildir.
22 ayar bilezik — gram başı işçilik
- Ürün: 10 gram, 22 ayar (916 milyem)
- Gram has: 10 × 916 ÷ 1000 = 9,16 gram
- Saf altın değeri: 9,16 × 4.500 = 41.220 TL
- İşçilik (gram başı 150 TL): 10 × 150 = 1.500 TL
- Kâr marjı (%10): 41.220 × 0,10 = 4.122 TL
- Satış fiyatı: 41.220 + 1.500 + 4.122 = 46.842 TL
- KDV matrahı: 46.842 − 41.220 = 5.622 TL → KDV = 1.124 TL
14 ayar kolye — yüzdelik işçilik
- Ürün: 5 gram, 14 ayar (585 milyem)
- Gram has: 5 × 585 ÷ 1000 = 2,925 gram
- Saf altın değeri: 2,925 × 4.500 = 13.162,50 TL
- İşçilik (%15): 13.162,50 × 0,15 = 1.974 TL
- Satış fiyatı (kâr marjı hariç): 15.136,50 TL
- Dikkat: 14 ayarda has payı düşük olduğu için aynı gramda işçilik, fiyatın daha büyük bir kısmını oluşturur — ve KDV yükü de artar.
18 ayar yüzük — gram başı işçilik
- Ürün: 4 gram, 18 ayar (750 milyem)
- Gram has: 4 × 750 ÷ 1000 = 3 gram
- Saf altın değeri: 3 × 4.500 = 13.500 TL
- İşçilik (gram başı 400 TL): 4 × 400 = 1.600 TL
- Küçük gramajlı üründe gram başı işçilik, yüzdelik hesaba göre genelde daha yüksek çıkar; yüzük ve küpe gibi işçiliği ağır basan ürünlerde gram başı yöntem tercih edilir.
Çeyrek altın — işçiliğin en düşük olduğu yer
- Sikke altında işçilik payı çok küçüktür (tipik aralık gram başı 50-150 TL).
- Bu yüzden çeyrek/yarım/tam altında müşterinin ödediği KDV de çok düşüktür: KDV yalnız işçilik ve kâr payına uygulanır.
- Has altın külçede işçilik pratikte sıfırdır; teslim KDV’den istisnadır.
Pırlantalı yüzük — taş ayrı hesaplanır
- Altın grameji için yukarıdaki adımlar aynen işler.
- Taşın değeri işçiliğe dahil edilmez, ayrı kalem olarak yazılır.
- KDV tarafında taşın değeri matrahta kalır: istisna yalnız altına tanınmıştır. Ayrıntı: kuyumcuda KDV 2026.
Altında işçilik yüzde kaç olur?
Tek bir oran yok; ürün tipine göre değişir ve iki farklı taban üzerinden konuşulur. Yüzdelik yöntemde işçilik, ürünün saf altın değerinin yüzdesidir — satış fiyatının değil. Bu sayfadaki tipik aralıklar: sikke ve beşibirlikte %2-5, 22 ayar bilezikte %5-10, 14 ayar Avrupa malında %12-18, pırlantalı üründe %15-25 (artı taş), tasarımcı koleksiyonunda %20-30. Bölgeye, markaya ve döneme göre değişir.
Aynı ürün için gram başı ve yüzdelik hesap farklı sonuç verir. Küçük gramajlı ve işçiliği ağır ürünlerde gram başı yöntem, büyük gramajlı ve sade ürünlerde yüzdelik yöntem gerçeğe daha yakın durur. Mağazanın kural olarak birini seçip ürün grubuna göre sabitlemesi, personelin her satışta ayrı karar vermesinden daha sağlıklıdır.
İşçilik politikası nasıl belirlenir?
- Maliyet tabanlı yaklaşım: Üretim maliyeti (atölye + amortisman + işgücü) hesaplanır, üzerine kâr eklenir.
- Pazar tabanlı yaklaşım: Rakip kuyumcuların aynı ürün için aldığı işçilik gözlemlenir; benzer aralıkta fiyat verilir.
- Premium yaklaşım: Marka, tasarım veya hikâye varsa pazar üstü işçilik talep edilir.
Çoğu kuyumcu hibrit yaklaşır: standart ürünlerde pazar, özel tasarımda premium. Kuyumcu yazılımı her ürün kategorisi için ayrı işçilik kuralı tanımlamayı sağlar.
Sık yapılan hatalar
- Tek tip işçilik kuralı uygulamak: Tüm ürüne aynı gram başı tutarı koymak; bilezik ile pırlantalı yüzüğü ayırmamak.
- İşçiliği müşteriye ezbere söylemek: Personel arası tutarsızlık ve müşteri kaybı.
- İşçilik üzerinden KDV almamak: Saf altını istisna sayıp işçiliği de unutmak; denetimde sorunlu.
- Gizli işçiliği yüksek tutup şeffaflık göstermemek: Modern müşteri detay ister.
- İşçiliği gram fiyatına gömmek: Etikette tek satır → kâr analizi yapılamaz.
Yazılımda otomatik işçilik
KuyumHub gibi modern bir kuyumcu yazılımı her ürüne işçilik kuralı (gram başı veya yüzdelik) ata; satış ekranında ürün seçilince saf altın + işçilik + kâr otomatik hesaplanır. Müşteri etiketi tek tıkla yazılır, e-Fatura'da KDV özel matrahı doğru hesaplanır. Personel kafadan hesap yapmaz, hata sıfıra iner.
Özet
- İşçilik = Saf altın dışındaki tüm bileşen (tasarım, üretim, perdah).
- İki yöntem: gram başı sabit veya saf altın değeri üzerinden yüzdelik.
- Görünür işçilik şeffaf ve denetimde temiz; gizli işçilik geleneksel.
- KDV özel matrahında saf altın istisna, işçilik + kâr %20 KDV'ye tabi.
- Yazılımda otomatik kural — manuel hesap hata kaynağıdır.
Sık sorulan sorular
Kuyumcuda işçilik ücreti nedir?
İşçilik, altının saf değerinin (gram has × günün fiyatı) üzerine eklenen ürünü işleme/üretim/koleksiyon maliyetidir. İki türü vardır: görünür işçilik (etikette ayrı yazılan tutar) ve gizli işçilik (gram fiyatına gömülü). Türkiye'de 22 ayar bilezik için tipik gram başı 100-300 TL, pırlanta yüzükte 1.500-5.000 TL aralığındadır.
İşçilik nasıl hesaplanır?
İki ana yöntem vardır: 1) Gram başı sabit ücret (gr × birim işçilik); 2) Saf altın değeri üzerinden yüzde (saf altın değeri × %5–%25). Çoğu sarrafiye gram başı kullanır; tasarım ağırlıklı mücevherde yüzdelik tercih edilir. Kuyumcu yazılımı her ürün için işçilik kuralını ayrı tanımlamayı sağlar.
Görünür işçilik ile gizli işçilik farkı nedir?
Görünür işçilik fişe/e-Faturaya ayrı kalem olarak yazılır; müşteri net tutarı görür. Gizli işçilik ise gram satış fiyatına gömülüdür; müşteri sadece toplam fiyatı görür. KDV özel matrahı için görünür işçilik daha şeffaftır ve denetimde tartışma yaratmaz. Modern uygulama görünür işçiliği tercih eder.
Kuyumcu işçiliğine KDV uygulanır mı?
Evet. KDV özel matrah uygulamasında saf altın istisnadır; ancak işçilik + kâr marjı tam olarak %20 KDV'ye tabidir. e-Faturada satış fiyatından saf altın değeri düşülür, kalan kısım (işçilik + kâr) KDV matrahını oluşturur.
Altında işçilik yüzde kaç?
Tek bir oran yoktur, ürün tipine göre değişir ve oran ürünün saf altın değeri üzerinden hesaplanır (satış fiyatı üzerinden değil). Tipik aralıklar: sikke ve beşibirlikte %2-5, 22 ayar bilezikte %5-10, 14 ayar Avrupa malında %12-18, pırlantalı üründe %15-25 artı taş bedeli, tasarımcı koleksiyonunda %20-30. Bölgeye, markaya ve döneme göre değişir.
22 ayar bilezikte işçilik nasıl hesaplanır?
Önce gram has bulunur: gram × 916 ÷ 1000. Sonra saf altın değeri = gram has × günün gram has fiyatı. İşçilik ya gram başı sabit birimle (22 ayar bilezikte tipik 100-300 TL/gr) ya da saf altın değerinin %5-10'u olarak eklenir. Örnek: 10 gram 22 ayar bilezikte gram has 9,16; gram has 4.500 TL iken saf altın değeri 41.220 TL, gram başı 150 TL işçilikle işçilik 1.500 TL olur.
14 ayar altında işçilik ne kadar?
14 ayar 585 milyemdir; has payı düşük olduğu için aynı gramda işçilik fiyatın daha büyük bir kısmını oluşturur. Gram başı tipik aralık 250-500 TL, yüzdelik karşılığı %12-18'dir. Örnek: 5 gram 14 ayar kolyede gram has 2,925; gram has 4.500 TL iken saf altın değeri 13.162,50 TL, %15 işçilik 1.974 TL eder.
Altın yüzükte işçilik nasıl hesaplanır?
Yüzük küçük gramajlı ve işçiliği ağır basan bir üründür; bu yüzden gram başı sabit işçilik yöntemi daha çok tercih edilir. Örnek: 4 gram 18 ayar (750 milyem) yüzükte gram has 3 gram, gram has 4.500 TL iken saf altın değeri 13.500 TL; gram başı 400 TL işçilikle işçilik 1.600 TL olur. Taşlı yüzükte taşın değeri işçiliğe dahil edilmez, ayrı kalem yazılır.
Gram başı işçilik mi, yüzdelik işçilik mi daha doğru?
İkisi de doğrudur ama farklı ürüne uyar. Küçük gramajlı ve işçiliği ağır ürünlerde (yüzük, küpe, tasarım) gram başı sabit işçilik gerçeğe daha yakındır. Büyük gramajlı ve sade ürünlerde (bilezik, künye) yüzdelik hesap daha dengeli sonuç verir. Önemli olan mağazanın ürün grubuna göre bir kural sabitlemesidir; her satışta personelin ayrı karar vermesi marjı bozar.
İşçilik e-Faturada ayrı gösterilmeli mi?
Evet, görünür işçilik tercih edilmelidir. Saf altın değeri ile işçilik faturada ayrı kalemlerde yazıldığında KDV özel matrahı temiz hesaplanır: has bedeli KDV %0 ve altın faturası istisna kodu 805 ile, işçilik ve kâr farkı %20 ile ayrı satırda gider. Tek gram fiyatına gömülmüş gizli işçilik, denetimde matrahın nasıl bulunduğunu belgelemeyi zorlaştırır.
İşçilik kuralı KuyumHub'da ürün başına otomatik.
Gram başı veya yüzdelik — etiket ve e-Fatura kalemleri tek tıkla.