Siyasi nüfuz sahibi müşteri: kuyumcu ne yapmalı?

Son güncelleme: 25 Ekim 2026

Kamusal nüfuz sahibi kişi kimdir?

Günlük dilde siyasi nüfuz sahibi kişi, uluslararası kullanımda PEP (politically exposed person) denen kavramın MASAK mevzuatındaki adı kamusal nüfuz sahibi kişidir. Tanım, MASAK Genel Tebliği (Sıra No: 21) md. 3/d’de yapılır: yurt içinde veya yabancı bir ülkede seçimle veya atama yoluyla kendisine önemli bir kamusal görev tevdi edilen üst düzey gerçek kişiler ile uluslararası kuruluşların yönetim kurulu üyeleri, üst düzey yöneticileri ve eşdeğer görev yapan diğer kişiler.

Yani kavram yalnızca siyasetçiyi değil, seçilmiş ya da atanmış üst düzey kamu görevlilerini kapsar. Yerli olabilir, yabancı olabilir. Uluslararası bir kuruluşun üst düzey yöneticisi de bu tanımın içindedir. Tanımın kapsamının sınırında kalan kişiler için karar, ilişkinin riskine göre verilir; tereddütte uyum görevlisine ve gerekirse mali müşavire danışmak doğru olur.

Kuyumcular 5549 md. 2/1-d gereği yükümlüdür ve Tebliğ’in “finansal olmayan belirli iş ve meslekler” kapsamında sayılır (Tebliğ md. 3/c ve md. 4/1). Dolayısıyla bankalara özgü bir kural değil, tezgâhtaki kuyumcuyu da bağlayan bir yükümlülüktür.

Yakınları kimdir?

Tedbirler yalnızca kişinin kendisi için değil, eşi, birinci derece akrabaları ve yakınları için de uygulanır (Tebliğ md. 4/3). Yakın kavramı geniştir: md. 4/6, bir çıkar veya amaç birlikteliği olarak değerlendirilebilecek birinci derece dışındaki akrabalık, nişanlılık, şirket ortaklığı veya şirket çalışanı olmak gibi her türlü sosyal, kültürel veya ekonomik nitelikli yakınlığı yakın sayar.

Pratikte bu, kimin karşınızda durduğunu tek başına kimlikten anlayamayacağınız anlamına gelir. Bir kişi kendisi kamusal görevli olmayabilir ama ortağı, eşi ya da bir yakını olabilir. Bu yüzden işlemi yapan kişiyle birlikte, hesabına işlem yapılan kişinin ve gerçek faydalanıcının da bu açıdan değerlendirilmesi gerekir: Tebliğ md. 4/1 müşteri ve gerçek faydalanıcı (şirketin fiilen sahibi ve yöneticisi olan kişi) için kontrol ister.

Ne yapılmalı? Sıkılaştırılmış tedbirler

Mevzuat tedbirleri iki aşamada kurar. Birinci aşama belirlemedir: Tebliğ md. 4/1, müşterinin ya da gerçek faydalanıcının kamusal nüfuz sahibi olup olmadığını belirlemek için makul tedbirler alınmasını ister. Bu, her müşteriye mülakat yapmak değil, riske uygun bir düzen kurmaktır: kimlik tespitinde kısa bir soru, kayda geçen beyan, şüphe halinde açık kaynak taraması.

İkinci aşama tedbirdir. Yabancı ülke tarafından seçilen ya da atanan kişilerle ve bunların eşleri, birinci derece akrabaları ya da yakınlarıyla ilişkilerde md. 4/3 asgari olarak şunları ister:

1. Üst yönetim onayı: iş ilişkisinin kurulmasını, sürdürülmesini ya da işlemin gerçekleştirilmesini üst seviyedeki görevlinin onayına bağlamak. Tedbirler Yönetmeliği md. 26/A de aynı tedbiri sayar.
2. Fon kaynağının tespiti: kişiye ait ya da işleme konu malvarlığının ve fonların kaynağı için makul tedbirler almak. Kuyumcuda bu, özellikle yüksek tutarlı nakit alımlarında paranın nereden geldiğini sormak ve cevabı kayda geçirmek demektir.
3. Sıkı gözetim: uygulanan kontrollerin sayı ve sıklığını artırmak, ilave kontrol gerektiren işlem türlerini belirlemek ve ilişkiyi sıkı gözetim altında tutmak.

Yerli kişiler için tablo biraz farklıdır: md. 4/4’e göre bu tedbirler, Türkiye tarafından seçilen veya atanan ya da uluslararası kuruluşlarda görev yapan kişilerle kurulan ilişki ve işlemler yüksek riskli değerlendirilirse uygulanır. Yani yerli bir üst düzey kamu görevlisi otomatik olarak sıkılaştırılmış tedbire girmez; risk değerlendirmesi belirleyicidir.

Madde madde özet

Dükkânda pratik uygulama

1. Tek bir soru ekleyin. Kimlik tespiti sırasında, eşiğe ulaşan ya da riskli görünen işlemlerde müşteriye kamusal görevi olup olmadığını ya da yakınlarında böyle biri bulunup bulunmadığını sorun; cevabı kayda geçirin.
2. Kimin hesabına alındığını sorun. İşlem başkası hesabına yapılıyorsa o kişi de kimlik tespitine girer ve bu açıdan değerlendirilir (5549 md. 3/1, md. 15).
3. Tereddütte durun ve iletin. Karar tezgâhta verilmez; bilgi uyum görevlisine ve gerekirse işletme sahibine gider.
4. Onayı ve fon kaynağını belgeleyin. Üst yönetim onayı ve paranın kaynağına dair alınan bilgi tarihli bir kayıtla işlemin yanında durmalı; 8 yıl saklama burada da geçerlidir.
5. İlişkiyi izleyin. Bu müşteriyle sonraki işlemlerde kontrolün sıklığını artırın ve bir yıllık süreyi ihmal etmeyin.
6. Şüphe ayrı değerlendirilir. Müşterinin bu nitelikte olması tek başına bildirim gerektirmez; ama kaynağı açıklanamayan nakit ya da parçalara bölünmüş işlem varsa şüpheli işlem bildirimi gündeme gelir. Süreç için şüpheli işlem bildirimi rehberine bakın.

KuyumHub bunu nasıl yapar

Kamusal nüfuz sahibi olup olmadığını belirlemek işletmenin sorumluluğundadır; KuyumHub bu kararı vermez. Sistem, kararınızı destekleyen kaydı ve uyarıları tutar:

• NFC ile kimlik ve hızlı kimlik: kimlik kartı çipinden okunur; müşteri verdiğiniz kodla kimliğini kendi telefonundan da gönderebilir. Kimlik bilgileri elle girilmediği için kayıt tutarlı olur.
• Riskli müşteri uyarısı: müşteri düşük, orta ya da yüksek riskli olarak gerekçesiyle işaretlenir; sıkılaştırılmış tedbir kararınız için neden riskli görüldüğünü görürsünüz.
• Parçalara bölünmüş işlem uyarısı ve 370.000 TL eşiğinde kimlik uyarısı: işlemler müşteri bazında toplanır.
• Yaptırım taraması: Birleşmiş Milletler, ABD Hazine Bakanlığı, Avrupa Birliği, Birleşik Krallık, İsviçre ve Kanada listeleri her gün otomatik güncellenir; Resmî Gazete'deki mal varlığı dondurma kararları her sabah taranır, kayıtlı müşteriler yeniden kontrol edilir; adaşlar doğum tarihi ve kimlik numarasıyla elenir.
• Kayıt geçmişi ve 8 yıl dijital arşiv: müşteriyle ilgili tüm kayıtlar işleme bağlı kalır.
• MASAK Uyum puanı ve yapılacaklar listesi: eksik kalan işleri gösterir.

Ürün tarafı için MASAK uyum yazılımı ve NFC ile kimlik tespiti; rehberler için kuyumcu MASAK uyum rehberi, 2026 yükümlülükleri, kimlik tespiti eşiği 370.000 TL, MASAK idari para cezaları 2026 ve yaptırım taraması nedir. Sarraf ve döviz bürosu işletenler sarraf programı ile döviz bürosu programına da bakabilir; döviz bürosu yükümlülükleri ayrı rehberde.

Kaynaklar

• MASAK Genel Tebliği (Sıra No: 21): Kamusal nüfuz sahibi kişiler hakkında sıkılaştırılmış tedbirler (Resmî Gazete, 17 Kasım 2022, sayı 32016)
• Tedbirler Hakkında Yönetmelik, md. 26/A (sıkılaştırılmış tedbirler) (MASAK)
• 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun (mevzuat.gov.tr)
• MASAK: Yaptırımlar (idari ve adli ceza)
• 5549 sayılı Kanun md. 2/1-d (yükümlü tanımı), md. 3 (kimlik tespiti), md. 4 (şüpheli işlem bildirimi), md. 8 (muhafaza), md. 13 (idari ceza), md. 15 (başkası hesabına işlem)

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, hukuki veya mali danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat değişebilir. Son güncelleme: 25 Ekim 2026.

Sık sorulanlar