Kısa cevap
Döviz büroları, hukuki adıyla yetkili müesseseler, MASAK mevzuatında yükümlüdür. İşlemden önce kimlik tespiti yaparlar; tek işlemde ya da bağlantılı işlemlerin toplamında 370.000 TL ve üzeri işlemlerde bu zorunludur (7 Ekim 2026'dan beri; önceki eşik 185.000 TL). Şüphe halinde tutara bakmadan şüpheli işlem bildirimi (ŞİB) verirler, uyum görevlisi atar ve eğitim yürütürler, kayıtları 8 yıl saklarlar ve mal varlığı dondurma kararlarını izlerler.
| Konu | Değer | Kaynak (madde) |
|---|---|---|
| Yükümlü olma dayanağı | Yetkili müesseseler | 5549 md. 2/1-d; Tedbirler Yönetmeliği md. 4/1-c |
| Kimlik tespiti eşiği | 370.000 TL ve üzeri (eşik dahil) | Tedbirler Yönetmeliği md. 5/1-b; Karar 11845, RG 33393 |
| Önceki eşik | 185.000 TL | Değişiklik öncesi md. 5/1-b |
| Şüpheli işlem bildirimi | Tutar yok; en geç 10 iş günü | 5549 md. 4/1; Tedbirler Yönetmeliği md. 27-28 |
| Uyum | A grubu: uyum programı; B grubu: uyum görevlisi | Uyum Programı Yönetmeliği md. 4/1-d, md. 29 |
| Saklama | 8 yıl | 5549 md. 8; Tedbirler Yönetmeliği md. 46 |
Eşik, 7 Ekim 2026 tarihli ve 33393 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 11845 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla değişti. Sarraf ve kuyumcular için eşik aynıdır; ayrıntısı eşik sayfasında.
Son güncelleme: 25 Ekim 2026
Döviz bürosu kimdir? Yetkili müessese ne demek?
Günlük dilde “döviz bürosu” ya da “döviz büfesi” denen işletmenin hukuki adı yetkili müessesedir. MASAK’ın sektör raporuna göre bunlar, Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar’a ilişkin tebliğde belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde işlem yapmasına izin verilen anonim şirketlerdir. İki türü vardır. B grubu yabancı para alım satımı, küpür değiştirme, dövizi natık çek satın alma, basılı altın ve 1 kg altındaki standart bar altın alım satımı yapabilir. A grubu bunlara ek olarak örneğin kıymetli madenler aracı kuruluşu olabilir ve ödeme kuruluşlarının temsilcisi olarak para transferi yapabilir (Kambiyo Tebliği md. 3 ve 4; MASAK sektör raporu).
MASAK yükümlüsü olmanın dayanağı
5549 sayılı Kanun md. 2/1-d, yükümlüler arasında “döviz … ticareti ile iştigal edenler veya bu faaliyetlere aracılık edenler”i sayar. Tedbirler Yönetmeliği md. 4/1-c ise “Kambiyo mevzuatında belirtilen yetkili müesseseler”i ayrıca yükümlü olarak yazar. Yönetmeliğin tanımına göre yetkili müesseseler finansal kuruluş sayılır (md. 3/1-f). Kuyumcular ve sarraflar ise “finansal olmayan belirli iş ve meslekler” arasındadır (md. 4/1-k); bu ayrım, uyum programı gibi bazı kuralların kime uygulanacağını belirler. Kuyumcular için çerçeve MASAK uyum rehberinde anlatılıyor.
Kimlik tespiti: 370.000 TL ve bağlantılı işlemler
Tedbirler Yönetmeliği md. 5/1-b, kimlik tespitini işlem tutarı ya da birbiriyle bağlantılı birden fazla işlemin toplam tutarı 370.000 TL veya üzerinde olduğunda zorunlu kılar. “Veya üzeri” ifadesi eşiği dahil eder: tam 370.000 TL de kapsamdadır. Eşik, 7 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 11845 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla 185.000 TL’den yükseltilmiştir (Resmî Gazete). Kimlik tespiti işlemden önce tamamlanır (md. 5/2).
- Tutara bakılmayan haller. Sürekli iş ilişkisi kurulurken, şüpheli işlem bildirimini gerektiren durumlarda ve daha önce alınan kimlik bilgilerinin doğruluğundan şüphe edildiğinde tutar gözetilmez (md. 5/1-a, d, e). MASAK’ın sektör raporu, A grubunun çerçeve sözleşmeli işlemlerinin sürekli iş ilişkisi sayılması gerektiğini ve bu işlemlerde tutar gözetmeksizin kimlik tespiti yapılmasını değerlendirir.
- Dövizle yapılan işlem. Yabancı para tutarlarının TL karşılığı, Merkez Bankası’nın o gün ilan ettiği gösterge niteliğindeki döviz alış kuruyla bulunur (md. 48).
- Hangi bilgiler alınır. Ad, soyad, doğum tarihi, uyruk, kimlik belgesinin türü ve numarası, adres, imza örneği, iş ve meslek bilgisi ve T.C. kimlik numarası. Belgenin aslı görüldükten sonra okunabilir fotokopisi ya da elektronik görüntüsü alınır veya bilgiler kaydedilir (md. 6/1-2).
- Ayrı bir kayıt kuralı. Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın sitesindeki Kambiyo Tebliği metninde, 100 ABD Doları'nı (veya TL karşılığını) aşan işlemlerde müşterinin kimlik numarasının işlem başına kaydı istenir (md. 20/6). Bu MASAK eşiğiyle karıştırılmamalıdır; güncel metni kontrol edin.
Örnek: aynı müşteri aynı gün 200.000 TL ve 170.000 TL tutarında iki işlem yapıyorsa toplam 370.000 TL eder ve ikincisinden önce kimlik tespiti gerekir. Bölünerek yapılan işlemler eşiği aşmanın yolu değildir. Ayrıntı için 370.000 TL eşiği sayfasına bakın.
Şüpheli işlem bildirimi (ŞİB)
ŞİB’de tutar sınırı yoktur. Yasa dışı yollardan elde edildiğine ya da yasa dışı amaçlarla kullanıldığına dair bir bilgi, şüphe veya şüpheyi gerektirecek bir husus varsa, yapılmaya teşebbüs edilen işlemler dahil, bildirim zorunludur (5549 md. 4/1; Tedbirler Yönetmeliği md. 27). Şüphe değerlendirilirken gerekirse birden çok işlem bir arada ele alınır (md. 27/3). Bildirim, şüphenin oluştuğu tarihten itibaren en geç on iş günü içinde verilir (md. 28/2). Bildirimi yükümlünün kendisi, tüzel kişide yasal temsilciler ya da yetkilendirdikleri, uyum görevlisi atanmışsa uyum görevlisi yapar (md. 27/2). Bildirim yapıldığı kimseye açıklanamaz (5549 md. 4/2). Adım adım anlatım için ŞİB rehberine bakın.
Uyum programı, uyum görevlisi ve eğitim
Yükümlülük türe göre değişir. A grubu yetkili müesseseler uyum programı kurar (Uyum Programı Yönetmeliği md. 4/1-d). Program; kurum politikası ve prosedürleri, risk yönetimi, izleme ve kontrol, uyum görevlisi ve uyum birimi, eğitim ve iç denetimi içerir (md. 5/1) ve en az iki yılda bir gözden geçirilir (md. 5/4). A grubunun ayrıca Kambiyo Tebliği md. 16 uyarınca iç kontrol görevlisi ataması gerekir.
B grubu yetkili müesseseler, faaliyet izninden sonra otuz gün içinde uyum programı kurmaksızın idari düzeyde bir uyum görevlisi atar. Bu kişinin başka görevleri de olabilir; yönetim kuruluna veya genel müdüre doğrudan bağlı olur ve atama kararı yazılı düzenlenir (md. 29). Uyum görevlisinin yetkilendirilmesine ilişkin esaslar md. 32/B ile ayrıca düzenlenmiştir.
Eğitim her iki grup için geçerlidir. Yükümlüler, işletme büyüklüğüne uygun biçimde uyum görevlisinin gözetiminde, yıllık eğitim programı dahilinde eğitim yürütür (md. 21-22). Kimin hangi eğitimi aldığını kayıt altına almak denetimde işe yarar.
Saklama: 8 yıl
Kimlik tespitine ilişkin belge ve kayıtlar son işlem tarihinden itibaren sekiz yıl saklanır ve istenirse yetkililere ibraz edilir; hesap ilişkisinde süre hesabın kapatıldığı tarihten başlar (5549 md. 8; Tedbirler Yönetmeliği md. 46/1). ŞİB’e ilişkin belgeler, ek belgeler ve bildirimde bulunmama kararı verilen şüpheli işlemlerin yazılı gerekçeleri de bu kapsamdadır (md. 46/2). Kambiyo Tebliği md. 20/1-c ayrıca belge ve kayıtları en az 5 yıl saklamayı, md. 20/2 her işleme benzersiz işlem numarası verilmesini ister. Kimlik kayıtları için uzun süre, yani 8 yıl esas alınır.
Yaptırım kontrolü
Uyum Programı Yönetmeliği, risk yönetimi ve izleme faaliyetlerinin 6415 ve 7262 sayılı Kanunlar kapsamında mal varlığı dondurma kararlarının ihlali ve uygulanmaması riskine yönelik gelişmiş kontrolleri de kapsamasını, müşteri ve işlemlerin potansiyel eşleşme kriterleriyle devamlı izlenmesini ister (md. 7 ve 31). Hangi listelerin bağlayıcı olduğu, adaş eşleşmenin nasıl çözüleceği ve gerçek eşleşmede atılacak adımlar için yaptırım taraması rehberine bakın.
Merkez Bankası ve Hazine: yetkili müessese çerçevesi
Doğrulayabildiğimiz çerçeve şudur. Yetkili müesseselerin kuruluşu, faaliyeti, şube açması, yükümlülükleri ve denetimi Kambiyo Tebliği 2018-32/45’te düzenlenir ve tebliğe göre yetkili makam Hazine ve Maliye Bakanlığı’dır (md. 1 ve 3/c). Merkez Bankası ise Döviz Alım Belgesi ve Döviz Satım Belgesi’nin usul ve esaslarını belirler (md. 3/d-e); MASAK tutarlarının TL karşılığı da Merkez Bankası’nın gösterge niteliğindeki döviz alış kuruyla hesaplanır. Döviz alım ve satım belgelerinin elektronik düzenlenmesi ayrı bir konudur; ayrıntısı e-Döviz belgesi sayfasında. Cezalar için MASAK idari para cezaları sayfasına bakın.
KuyumHub bunu nasıl yapar
KuyumHub, döviz bürosunda kimliği NFC ile çipten okur; müşteri isterse hızlı kimlik koduyla kimliğini kendi telefonundan gönderir. 370.000 TL eşiğinde uyarı verir, parçalara bölünmüş işlemi ve riskli müşteriyi gerekçesiyle işaretler. Yaptırım taramasında BM, ABD Hazine Bakanlığı (OFAC), Avrupa Birliği ve Birleşik Krallık listelerini (24 saatte bir kendiliğinden güncellenir) ve MASAK mal varlığı dondurma kararlarını kullanır. Kayıt geçmişi tutar, kayıtlar 8 yıllık dijital arşivde saklanır. MASAK Uyum puanı ve yapılacaklar listesi eksikleri gösterir. 28 bankanın hareketi ve güncel döviz ile altın kurları aynı panelde görünür; belge şablonları işletmeye göre ayarlanır.
ŞİB’i KuyumHub göndermez; uyum görevlisi MASAK Online’dan verir. Ayrıntı için döviz bürosu programı, sarraf programı ve MASAK uyum yazılımı sayfaları var.
Sık sorulanlar
Döviz büroları MASAK yükümlüsü mü?
Evet. 5549 sayılı Kanun md. 2/1-d, döviz ticaretiyle uğraşanları yükümlü sayar. Tedbirler Yönetmeliği md. 4/1-c ise “kambiyo mevzuatında belirtilen yetkili müesseseleri” açıkça yükümlü olarak sıralar. Döviz büroları hukuki adıyla yetkili müesseselerdir.
Döviz bürosunda kimlik tespiti eşiği kaç TL?
370.000 TL. İşlem tutarı ya da birbiriyle bağlantılı işlemlerin toplamı 370.000 TL veya üzerindeyse işlemden önce kimlik tespiti yapılır. Eşik 7 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete'deki 11845 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla 185.000 TL'den çıkarılmıştır (Tedbirler Yönetmeliği md. 5/1-b).
370.000 TL altındaki işlemde kimlik hiç istenmez mi?
MASAK açısından tutar eşiği altındaysa kimlik tespiti şart değildir, ama sürekli iş ilişkisinde, şüpheli işlemde ve kimlik bilgilerinin doğruluğundan şüphede tutara bakılmaz (md. 5/1-a, d, e). Ayrıca Hazine ve Maliye Bakanlığı sitesindeki Kambiyo Tebliği metni, 100 ABD Doları'nı (veya TL karşılığını) aşan işlemlerde kimlik numarasının kaydını ister (md. 20/6); bu ayrı bir kayıt kuralıdır.
Bağlantılı işlemler nasıl toplanır?
Birbiriyle bağlantılı birden fazla işlemin toplamı esas alınır. Aynı müşterinin aynı gün 200.000 TL ve 170.000 TL tutarında iki işlemi toplamda 370.000 TL eder ve eşik dahil olduğu için kimlik tespiti gerekir. Yabancı para tutarları, Merkez Bankası'nın ilan ettiği gösterge niteliğindeki döviz alış kuru üzerinden TL'ye çevrilir (md. 48).
Döviz bürosu uyum görevlisi atamak zorunda mı?
Evet, türüne göre. Kambiyo mevzuatındaki A grubu yetkili müesseseler uyum programı kurar ve uyum görevlisi atar (Uyum Programı Yönetmeliği md. 4/1-d). B grubu yetkili müesseseler, faaliyet izninden sonra otuz gün içinde uyum programı kurmadan idari düzeyde uyum görevlisi atar (md. 29).
Şüpheli işlem bildirimini kim verir, kaç gün içinde?
Tutar gözetmeksizin, şüphenin oluştuğu tarihten itibaren en geç on iş günü içinde verilir (Tedbirler Yönetmeliği md. 27-28). Bildirimi gerçek kişi yükümlünün kendisi, tüzel kişide yasal temsilciler ya da yetkilendirdikleri, uyum görevlisi atanmışsa uyum görevlisi yapar. Bildirimde bulunulduğu kimseye açıklanamaz (5549 md. 4/2).
Kayıtlar ne kadar süre saklanır?
Kimlik tespitine ilişkin belge ve kayıtlar son işlem tarihinden itibaren sekiz yıl saklanır (5549 md. 8; Tedbirler Yönetmeliği md. 46). Kambiyo Tebliği ayrıca belge ve kayıtların en az beş yıl saklanmasını ister; MASAK kapsamındaki kimlik kayıtları için uzun olan sekiz yıl esas alınır.
Döviz bürosu yaptırım taraması yapmak zorunda mı?
Evet, uyum programı kapsamında. Uyum Programı Yönetmeliği, risk yönetimi ve izleme faaliyetlerinin 6415 ve 7262 sayılı Kanunlar kapsamındaki mal varlığı dondurma kararlarına yönelik gelişmiş kontrolleri de kapsamasını ve müşterilerin potansiyel eşleşme kriterleriyle devamlı izlenmesini ister (md. 7 ve md. 31).
Yetkili müesseselerde yetki Merkez Bankası'nda mı?
Tebliğe göre faaliyet izni ve denetim Hazine ve Maliye Bakanlığı'ndadır (Kambiyo Tebliği 2018-32/45 md. 3/c). Merkez Bankası'nın rolü belge esasları ve kurla ilgilidir: Döviz Alım ve Satım Belgelerinin usul ve esaslarını Merkez Bankası belirler, MASAK tutarlarının TL karşılığında ise Merkez Bankası'nın gösterge niteliğindeki döviz alış kuru kullanılır.
Kaynaklar
- 5549 sayılı Kanun md. 2/1-d, 4, 8
- Tedbirler Hakkında Yönetmelik md. 3, 4, 5, 6, 27, 28, 46, 48; değişiklik: 7 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete, sayı 33393 (Karar 11845)
- Uyum Programı Hakkında Yönetmelik md. 4, 5, 7, 21, 22, 29, 31, 32/B
- 32 sayılı Karara İlişkin Tebliğ 2018-32/45 (Hazine ve Maliye Bakanlığı sitesindeki metin) md. 3, 4, 16, 20; MASAK Yetkili Müesseseler Sektör Araştırma Raporu (2020)
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, hukuki veya mali danışmanlık yerine geçmez. Yetkili müessese mevzuatı sık değişir; güncel metni Hazine ve Maliye Bakanlığı ile MASAK’tan, işletmenize uygulanışını uyum görevlinizden doğrulayın. Son güncelleme: 25 Ekim 2026.
