Yaptırım taraması nedir? Kuyumcu hangi listelere bakmalı?

Son güncelleme: 25 Ekim 2026

Yaptırım taraması ne demek?

Yaptırım, bir devletin ya da uluslararası kuruluşun belirli kişi veya kuruluşlara uyguladığı ekonomik kısıtlamadır. En sık türü mal varlığının dondurulmasıdır: kişinin para, altın, alacak gibi varlıkları üzerindeki tasarruf yetkisi kaldırılır veya kısıtlanır (6415 sayılı Kanun md. 2/1-d). Yaptırım taraması, müşterinin bilgilerinin bu kararlarda geçenlerle karşılaştırılmasıdır.

Sonuç iki türlü çıkabilir. Eşleşme müşterinin listedeki kişi olduğu anlamına gelir. Adaş ise adı benzeyen ama başka biri olan kişidir. Türkiye'de yaygın ad ve soyadlar çok olduğu için ikinci durum sık yaşanır. BMGK Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, OFAC ABD Hazine Bakanlığı'nın yaptırım birimi, SDN listesi OFAC'ın “özel olarak belirlenmiş kişiler” listesi, ŞİB şüpheli işlem bildirimi demektir.

Kuyumcu neden yaptırım listelerine bakar?

Kuyumcular 5549 sayılı Kanun md. 2/1-d uyarınca MASAK yükümlüsüdür; genel çerçeve için MASAK uyum rehberine bakabilirsiniz. Uyum Programı Yönetmeliği md. 32/A, kuyumcuları da kapsayan grup için risk yönetimi ve izleme çalışmalarının 6415 ve 7262 sayılı Kanunlar kapsamındaki dondurma kararlarının ihlali ve uygulanmaması risklerini de kapsamasını, müşterilerin potansiyel eşleşme kriterleriyle devamlı izlenmesini ister.

Kanun tarafı daha nettir. 6415 md. 13/1, dondurma kararlarının yerine getirilmesinde işlemi sağlamayı ve kolaylaştırmayı yasaklar. Karara uymayan ya da ihmal ve gecikme gösterene md. 15/1 altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörür. Listedeki kişiye bilerek fon sağlayan veya finansal hizmet verene md. 15/2 bir yıldan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası verir. Fon, “para veya değeri para ile temsil edilebilen her türlü mal” demektir (md. 2/1-c); altın da buna girer. Bu yasakta tutar eşiği yoktur, 370.000 TL sınırı yalnızca kimlik tespiti içindir.

Hangi listelere bakılmalı? Hangisi bağlayıcı?

Ayrım şuradan gelir: 6415 ve 7262 sayılı Kanunlar Türkiye'de dondurmayı yalnızca BM kararları ve Cumhurbaşkanı kararları üzerinden yapar. OFAC, AB ya da BK listesinde adı geçen biri bu yüzden Türkiye'de otomatik “dondurulmuş” sayılmaz. Yine de bu listeler gerçek risk taşır; ABD ile bağlantılı bankalar ve firmalar bakar. Kuyumcu için bu listelere bakmak yasal zorunluluk değil, risk politikanıza bağlı bir karardır. Bir de şu var: yabancı bir devlet Türkiye'den bir kişinin mal varlığının dondurulmasını isteyebilir (md. 6); Cumhurbaşkanı karar verir ve karar Resmî Gazete'de yayımlanırsa o kişi için Türkiye'de bağlayıcı olur. Belirleyici olan listenin hangi ülkeden geldiği değil, Türk hukukunda karara dönüşüp dönüşmediğidir.

Dondurma kararı nasıl işler?

Karar Resmî Gazete'de yayımlandığı anda sonuç doğurur (6415 md. 12/1; Uygulama Yönetmeliği md. 13); yayım ilgiliye tebliğ sayılır (md. 11/1). Karara aykırı işlem hükümsüzdür (md. 10). Kaldırma kararları da Resmî Gazete'dedir. Bu yüzden tarama tek seferlik değildir: bugün listede olmayan müşteri yarın girebilir. Mevcut müşteri listesini düzenli aralıklarla yeniden taramak gerekir.

Tarama ne zaman yapılır?

• Yeni müşteri kaydında. Kimlik tespiti işlemden önce yapılır (5549 md. 3/1; Tedbirler Yönetmeliği md. 5/2), tarama da aynı anda yapılır.
• Eşiğin üstündeki işlemlerde. Tutar ya da bağlantılı işlemler toplamı 370.000 TL ve üzerindeyse kimlik tespiti şarttır (eşik sayfası); tarama ise tutara bağlı değildir.
• Liste değiştikçe. Yeni karar yayımlandığında mevcut müşterileri yeniden tarayın.

Her taramada tarih, bakılan liste ve sonuç kaydedilmelidir; denetimde sorulan, taramanın yapıldığının gösterilebilmesidir. Siyasi nüfuz sahibi müşteri gibi diğer risk türleri için PEP rehberine bakın.

Adaş çıkarsa ne yapılır?

Ad benzerliği tek başına işlemi reddetme sebebi değildir. Liste kayıtları ad ve soyadın yanında doğum tarihi, uyruk, takma ad ve kimlik veya pasaport numarası içerir; Latin olmayan alfabelerden çevrildiği için aynı adın birkaç yazımı olabilir.

1. Ad ve soyadı listedeki yazım varyantlarıyla karşılaştırın.
2. Doğum tarihi, uyruk ve kimlik veya pasaport numarasını kontrol edin; tek alan uyuşuyor diye karar vermeyin.
3. Alanlar belirgin biçimde farklıysa “eşleşme değil” kararını verin ve kimin, ne zaman, hangi liste sürümüne bakarak karar verdiğini yazılı kaydedin.
4. Emin değilseniz işlemi bekletin; uyum görevlisine ya da MASAK'a danışın.

Hatalı dondurmadan etkilenen kişi için de yol bellidir: isim benzerliği veya yanlış ve eksik kimlik bilgisi nedeniyle hatalı dondurma yapıldığını düşünen, gerekçeli ve belgeli yazılı itirazını MASAK'a yapar (Uygulama Yönetmeliği md. 14/6).

Gerçek eşleşmede adımlar

1. İşlemi durdurun. Satış, alım, bozdurma ya da takas yapmayın; para veya altın teslim etmeyin (6415 md. 13/1).
2. Mal varlığı sizde mi, bakın. Emanet, alacak ya da teslim bekleyen ürün gibi o kişiye ait bir varlık sizdeyse gecikmeksizin dondurun ve yedi gün içinde MASAK'a bildirin (Uygulama Yönetmeliği md. 14/3).
3. Şüphe varsa ŞİB verin. Tutar gözetilmez (Tedbirler Yönetmeliği md. 27); şüphenin oluştuğu tarihten itibaren en geç on iş günü içinde verilir (md. 28/2). Nasıl yapıldığı için ŞİB rehberine bakın.
4. Bildirimi kimseye söylemeyin. Bildirimde bulunulduğunu, işleme taraf olanlar dahil hiç kimseye açıklayamazsınız (5549 md. 4/2). Cezalar için MASAK idari para cezaları sayfasına bakabilirsiniz.
5. Kayıtları saklayın. Kimlik tespiti belgeleri son işlem tarihinden itibaren sekiz yıl saklanır; ŞİB belgeleri ve yazılı gerekçeler de muhafaza ve ibraz kapsamındadır (Tedbirler Yönetmeliği md. 46).

Tek başınıza karar vermeyin: uyum görevlisi, mali müşavir veya avukatla birlikte hareket edin. Müşteriyle tartışmak bildirim gizliliğini zedeleyebilir; işlemi yapamadığınızı söylemek yeterlidir.

KuyumHub bunu nasıl yapar

KuyumHub müşteri kaydında yaptırım taramasını kendiliğinden yapar: Birleşmiş Milletler, ABD Hazine Bakanlığı (OFAC), Avrupa Birliği, Birleşik Krallık, İsviçre ve Kanada listelerine ve MASAK mal varlığı dondurma kararlarına karşı tarar. BM, OFAC, AB, İngiltere, İsviçre, Kanada, MASAK ve Terörden Arananlar listeleri 24 saatte bir kendiliğinden güncellenir. Kimlik NFC ile çipten okunur; 370.000 TL eşiğinde uyarı verilir, parçalara bölünmüş işlem ve riskli müşteri için gerekçeli uyarı çıkar. Taramalar kayıt geçmişinde durur, kayıtlar 8 yıllık dijital arşivde saklanır; MASAK Uyum puanı ve yapılacaklar listesi eksikleri gösterir.

Sınır net: ŞİB'i KuyumHub göndermez, uyum görevlisi MASAK Online'dan verir; nihai karar uyum görevlisinindir. Ayrıntı için MASAK uyum yazılımı, döviz bürosu programı ve sarraf programı sayfaları var.

Sık sorulanlar

Kaynaklar

• 5549 sayılı Kanun md. 2/1-d, 3, 4, 8; 6415 sayılı Kanun md. 2, 5, 6, 7, 10-13, 15; 7262 sayılı Kanun md. 1-3
• 6415 sayılı Kanunun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (RG 31/5/2013, 28663) md. 13, 14
• Tedbirler Hakkında Yönetmelik md. 5, 27, 28, 29, 46; Uyum Programı Hakkında Yönetmelik md. 32/A
• BM Güvenlik Konseyi Konsolide Listesi; OFAC Sanctions List Service; AB Yaptırımlar Haritası; The UK Sanctions List

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, hukuki veya mali danışmanlık yerine geçmez. Kararlar ve listeler değişir; güncel durumu resmî kaynaklardan ve uyum görevlinizden doğrulayın. Son güncelleme: 25 Ekim 2026.

Devamı

• Kuyumcular için MASAK uyum rehberi
• Kuyumcu nakit sınırı 2026 ve yükümlülükler
• Döviz bürolarının MASAK yükümlülükleri 2026